Amit Chamling Rai

किरात वंश अधुरो कुरा

          नेपालका प्राचीन जातिहरु  मध्ये महत्वपूर्ण हैसियत राख्ने जाति किरात पनि एक हो । हालका राई लिम्बूहरु प्राचीन किरात जातिका शाखा सन्तान हुन् । यो जातिलाई प्राचीन पौराणिक ग्रन्थहरुले वीर लडाकु जातिका रुपमा लिएको पाईन्छ ।

यिनीहरु हिमालय पर्वत खण्डको दक्षिण पट्टिको पहाडी भागमा बसोवास गर्ने जातिका रुपमा पनि पौराणिक ग्रन्थहरुमा उल्लेख भएको पाईन्छ । महिषपाल वंशी अन्तिम राजा भुवन सिंहलाई पराजित गरी नेपाल खाल्डोको शासन सत्ता यस जातिले हत्याएका थिए भन्ने विश्वास गरिन्छ । बिभिन्न पौराणिक श्रोतहरुमा यस जातिको उल्लेख भएबाट यो जाति प्राचीन जाति भएको पुष्टि हुन्छ । किरात शब्दको अर्थका आधारमा कतिपय विद्धानहरुले सिमानामा बस्ने जाति वा आर्यहरुको सिमानमा राज्य गर्ने जातिहरु भन्ने गर्दछन् । संस्कृतमा किरात शब्दको अर्थ वन प्रान्तमा घुम्ने मानव समूह भन्ने हुन्छ । संस्कृत साहित्यमा विभिन्न प्रसंगमा प्रयुक्त यस शब्दको प्रयोग जाति र देशको अर्थमा प्रयोग भएको पाईन्छ । जातिको रुपमा यस शब्दको प्रयोग शुक्लयजुर्वेद, अर्थववेद, वाल्मीकि रामायण र महाभारतका बिभिन्न प्रसंगमा भएको छ । यजुर्वेदमा “गुहाम्य महात्मा” अर्थात गुफा बस्ने वा जंगलमा घुम्ने जातिका रुपमा बर्णन गरिएको छ । इतिहासशिरोमणि बाबुराम आचार्यले भारतको पूर्वोत्तर प्रदेशमा बस्ने आग्नेयदेशी परिवार अन्तर्गत नेपार जातिलाई किरात मानेका छन् ।